PCOS ไม่ใช่ "ภาวะรังไข่เต็มไปด้วยซีสต์" ตามชื่อที่หลายคนเข้าใจ · แต่เป็น ความผิดปกติของฮอร์โมน ที่ทำให้รังไข่ไม่ตกไข่ปกติ · ส่งผลทั้งรอบเดือน · น้ำหนัก · ผิว · ขน · และอนาคตของการมีลูก
01PCOS คืออะไร
PCOS = กลุ่มอาการที่ฮอร์โมนผิดปกติ · มี androgen (ฮอร์โมนเพศชาย) สูงกว่าปกติ · ทำให้ไข่ในรังไข่ไม่ตกตามรอบ · เกิดเป็นซีสต์เล็ก ๆ มากมายในรังไข่
"PCOS = ซีสต์ในรังไข่" — ผิด · ซีสต์ที่เห็นในอัลตราซาวด์ไม่ใช่ "ถุงน้ำใหญ่" แต่เป็น ฟอลลิเคิลเล็ก ๆ ที่ไม่โต เพราะไม่ตกไข่ · ผู้หญิง 25% มีลักษณะนี้ในอัลตราซาวด์แต่ไม่เป็น PCOS
02เกณฑ์ Rotterdam
ต้องมี 2 ใน 3 ข้อ ต่อไปนี้ (พร้อมแยกโรคอื่นออก):
| เกณฑ์ | วิธีตรวจ |
|---|---|
| 1. ไข่ไม่ตก (Oligo/Anovulation) | รอบเดือนห่างเกิน 35 วัน · หรือไม่มีประจำเดือนติดต่อ 3 เดือน |
| 2. Hyperandrogen (clinical หรือ biochemical) | ขนเยอะ (Hirsutism) · สิวรุนแรง · ผมร่วงแบบชาย · หรือ Total testosterone สูง |
| 3. Polycystic Ovary ในอัลตราซาวด์ | มีฟอลลิเคิล 12+ ฟอง · ใน 1 รังไข่ |
03อาการที่ ควรสังเกต
ระยะแรก (วัยรุ่น-20s)
- รอบเดือนไม่สม่ำเสมอตั้งแต่เริ่มมีประจำเดือน
- สิวรุนแรงที่ขากรรไกร · คาง
- ขนขึ้นที่คาง · เหนือริมฝีปาก · ท้องน้อย
- น้ำหนักขึ้นง่าย · ลดยาก
- ผิวเข้มที่คอ · รักแร้ (Acanthosis Nigricans = สัญญาณ Insulin resistance)
ระยะวัย 30s-40s
- มีลูกยาก
- ผมร่วงแบบ Male pattern (กลางหัว)
- เริ่มมีภาวะก่อนเบาหวาน (Prediabetes)
- นอนกรน · Sleep apnea
04ตรวจ อะไรบ้าง
- ฮอร์โมนพื้นฐาน — TSH · Prolactin · 17-OHP (แยก CAH)
- ฮอร์โมนเพศ — LH · FSH · Total testosterone · SHBG · DHEAS
- เมตาบอลิก — Fasting glucose · HbA1c · Lipid profile
- อัลตราซาวด์ TVS — นับฟอลลิเคิลในรังไข่
- AMH — ใน PCOS มักสูงผิดปกติ (> 4.5 ng/mL)
05การรักษา 4 มิติ
มิติ 1: Lifestyle (รักษาแรก ก่อนใช้ยา)
- ลดน้ำหนัก 5-10% — ถ้า BMI > 25 · ผลใหญ่มาก รอบเดือนกลับมาเอง 40-50%
- กินอาหารดัชนีน้ำตาลต่ำ (Low GI)
- ออกกำลังกาย 150 นาที/สัปดาห์ — cardio + strength
- นอน 7-9 ชม.
มิติ 2: ปรับรอบเดือน
- ยาคุมกำเนิด — ตัวเลือกแรก · ทำให้รอบสม่ำเสมอ + ลดสิว/ขน
- Cyclic Progestin — ถ้าไม่อยากใช้ยาคุม
มิติ 3: ลด Hyperandrogen
- ยาคุมกำเนิด (ลด androgen)
- Spironolactone (ลดขน + สิว)
- Topical retinoid · benzoyl peroxide (สิว)
มิติ 4: ปรับ Insulin Resistance
- Metformin — ตัวยาหลัก · ปรับ insulin · ช่วยรอบเดือน + น้ำหนัก
- Inositol (myo + d-chiro 40:1) — งานวิจัยรองรับ
- GLP-1 agonist (Mounjaro, Wegovy) — สำหรับน้ำหนักเกิน
06PCOS + อยากมีลูก
PCOS เป็นสาเหตุ อันดับ 1 ของภาวะมีลูกยากในผู้หญิง · แต่ รักษาได้ดี
| ลำดับการรักษา | วิธี | ผลสำเร็จ |
|---|---|---|
| 1st line | ลดน้ำหนัก + Letrozole | 60% ตั้งครรภ์ใน 6 รอบ |
| 2nd line | Clomiphene Citrate | 50% ตั้งครรภ์ใน 6 รอบ |
| 3rd line | Gonadotropin injection + IUI | 30-40% ต่อรอบ |
| 4th line | IVF | 40-50% ต่อรอบ |
07ความเสี่ยง ระยะยาว
- เบาหวานชนิดที่ 2 — เสี่ยง 3-7 เท่าของคนทั่วไป
- โรคหัวใจ — เสี่ยง 2 เท่า
- มะเร็งโพรงมดลูก — เสี่ยง 2-6 เท่า (เพราะไม่มีประจำเดือน)
- Sleep apnea · ความดันสูง · ไขมันในเลือดสูง
- Postpartum depression · ภาวะซึมเศร้า
ปรึกษา PCOS
ตรวจฮอร์โมน + อัลตราซาวด์ครบในนัดเดียว · วางแผนการรักษาตามอาการ + เป้าหมายของคุณ
08FAQ
PCOS รักษาหายขาดไหม
ไม่หายขาด · แต่ คุมได้ดีมาก · ผู้หญิงหลายคนรอบเดือนกลับมาปกติแค่ลดน้ำหนัก 5-10% · บางคนหายตอนหลังคลอด (ฮอร์โมนเปลี่ยน)
PCOS = มีลูกไม่ได้?
ผิด · 80% ของคนเป็น PCOS ตั้งครรภ์ได้ ถ้ารักษา · แต่อาจต้องใช้ยากระตุ้นไข่ตก
ยาคุมกำเนิดทำให้ PCOS แย่ลง?
ไม่ · ยาคุม ช่วย PCOS — รอบเดือนสม่ำเสมอ ลดขน/สิว ป้องกันมะเร็งโพรงมดลูก · เป็นการรักษามาตรฐาน
Metformin ใครควรกิน
คนที่มี Insulin Resistance · น้ำหนักเกิน · ก่อนเบาหวาน · หรือกำลังพยายามมีลูก · แพทย์เป็นผู้สั่ง